Өмнөх сурвалжлагыг ЭНДЭЭС үзнэ үү

Шишуанбаннагийн Зэрлэг зааны хавцал

Аяллын маань дараагийн цэг Шишуанбанна.  “Хаврын хот”-ыг орхиж, 55 орчим минут нисэн тус нутагт ирэх үед бороо шиврэн орж байв.  Харин гаднах температур +30 градус  хүрэх ажээ.  Онгоцны үйлчлүүлэгчид  шүхэр барин зорчигчдоо нэг нэгээр нь автобусанд  зөөн суулгаж байх бөгөөд  би  “Бороо орж байгаа юм чинь гадаа  сэрүүхэн байгаа болов уу” хэмээн  сэтгэж, хэрэндээ зузаалж  явлаа. Гэтэл бүлээхэн бороо орж байв.

Бороотой л болохоос даарах зүйл  байсангүй.  Шишуанбаннад Хятадын 55 цөөнхийн үндэстний нэгэн төлөөлөл болох  “Дай” үндэстэн төвлөрөн  аж төрдөг байна. Хятадын Юүньнань мужид оршин буй хорин таван үндэстний цөөнхийн И, Дай, Мяо зэрэг 16 үндэстний цөөнх нь Мьянмарын холбоо,Тайланд, Лаос зэрэг хөрш оронд мөн оршин амьдарч байдаг. Дай үндэстэн нь нэлээд олон хүн амтай үндэстний цөөнх юм. Нэг сая 100 мянга гаруй хүн амтай. Тайланд, Вьетнам, Мьянмар,  Лаос зэрэг оронд бүр Дай үндэстний салбар байдаг гэнэ. Шишуанбаннад ирсэн анхны сэтгэгдэл энэ. 

Үндэстний соёлыг харуулсан  урт юпкаар гоёсон туранхай бор бүсгүй намайг угтан авч, Зэрлэг зааны хавцал, ботаникын цэцэрлэгт хүрээлэнг үзүүлж, Дай үндэстний хоолноос сонирхуулна гэдгээ ч амлалаа. 

Энд нэгэн зүйлийг тэмдэглэхэд, Шишуанбаннагийн Засгийн газар “Гурав-гурав-гуравын төлөвлөгөө” гэх бодлогыг баримталдаг. Энэ нь үндэстний цөөнхийн тэнцвэрийг хадгалах бодлого юм. Ерөнхийдөө  Дай болон  бусад үндэстний цөөнхийн хүн амд эзлэх хувийг 33.15-д барих бодлого гэж ойлгоход болох юм билээ. Тухайлбал, 2000 оны үндэстний хэмжээний хүн амын тооллогоор тус нутагт орших Дай үндэстний тоо нийт хүн амын 29.89 хувийг эзэлж байсан бол Хан үндэстэн мөн л 29.11 хувийг эзэлж байжээ.

40 сая юаны санхүүжилтээр боссон аялал жуулчлалын төв

Шишуанбаннад очвол заавал очиж үзэх газрын нэг нь Зэрлэг зааны хөндий. Юньнань мужийн Засгийн газраас тус нутгийг аялал жуулчлалын район болгон хөгжүүлсэн бөгөөд тэнд орших нэгэн ертөнцийн үзэсгэлэнг хүний гараар бүтээжээ.  Зэрлэг зааны хөндийд хүрэхэд зам харилцаа маш дөхөм дөт, халуун бүсийн ой шугуйн өвөрмөц өнгө үзэмжтэй. Жинхун хотоос хойш 47  км зайг туулж,  зэрлэг зааны хөндийд хүрэх бөгөөд эл  нутаг  369 га талбайг хамарна. 

Зэрлэг зааны хөндий нь намхан уулуудын хоорондох уужим хөндий хавцал аж. Далайн түвшнээс  747-1055 метрийн хооронд өргөгдсөн хөндийд гуу жалга гол горхи сvлжилдэн, ой мод сахлаг ургажээ. Ой шугуйн төрөл  зvйл нь далайн  түвшнээс өргөгдөх өндрийн хэмжээний хувирахын хирээр халуун бvсийн ой, улирлын салхинаар мөнх  ногоорох өргөн  навчит ой болон шар хулсан ой гэх зэргээр хуваагдан ургаж, ойн бүрхэц нь 96 хувьд хvрч байна.

Зэрлэг зааны хавцал дахь амьтануудын дотор Азийн зэрлэг заан байхаас гадна зэрлэг үхэр, аварга матар, аварга могой, ногоон тогос, грис шувуу, охор сүүлтэй самж, хөгшмөл самж, хар баавгай, наги, том үнэгэнцэр зэрэг хамгаалалтад хамрагдсан ховор нандин амьтан тэрчлэн үлэмжхэн эрвээхэй, жигүүртэн шувуу, хоёр нутагтан амьтантай.  Хөндлөн  гулд сүлжилдсэн гол горхи гуу жалга, ягч сахлаг ой мод, олон мянган төрлийн өвс ургамал нь Азийн заан тэргүүтэй зэрлэг амьтанд оршин орогнох аятай сайхан байгаль орчныг хангаж байна.

Зэрлэг зааны хавцал нь Мэн янгийн аялал жуулчлалын бvсийн зvvн баруун хоёр хэсгийн уулзварт оршдог болохоор аяндаа төрөл бvрийн амьтны нааш цааш өнгөрөх зам болжээ.

Олон жилийн турш нутгийн хvмүүс эдгээр амьтан араатныг хооллон тэжээж ирсний дээр чанга хамгаалалттай байсны ачаар энд 80-100 орчим зэрлэг заан сүрэглэн ирж бэлчээрлэх болсон байна.  Тиймээс л  Шишуанбаннад ирсэн жуулчид эндээс л зэрлэг зааныг нүд дүүрэн харж болох ажээ.  Мөн зааны сургууль, шувууны парк, могойн үзэсгэлэн байдаг юм билээ.  Харамсалтай нь намайг очиход бороотой байсан учир зэрлэг зааныг харж чадаагүй юм. Гэвч өхөөрдөм шувуудын тоглолт, зааны үзүүлбэрийг бахдан үзсэн.

1994 оноос эхлэн Шишуанбаннагийн улсын зэрэглэлтэй энэхүү дархан цаазат газрыг жинхэнэ утгаар нь аялал жуулчлалын бүс болгон хөгжүүлэх зорилгоор 40 сая гаруй юаны санхүүжилт хийсэн байдаг.  Улмаар энэ хөрөнгөөр Зэрлэг зааны хавцлын vзэмжийн гол чигт таван км урт жуулчлалын нэвтрэх зам засч,  заан сонирхоход зориулан, өндөр том модны хооронд  300 метр урт үргэлжлэх дүүжин шатан замтай хонгил гаргаж,  мөн  30 хүн  хонож багтах модон дээрх буудал байгуулсан байна. 

Ийнхүү бүтээн байгуулалтын ажил эхэлснээс ердөө хоёр жилийн дараа буюу 1996 оны  есдүгээр сарын 8-нд  албан ёсоор нээж, тэр цагаас хойш эдүгээг хүртэл гадаадын болоод дотоодын жуулчдын зорин очих дуртай газрын нэг болжээ. Дашрамд дурьдахад, заримдаа жуулчид зааны халдлагад өртдөг гэнэ билээ. 2008 онд нэгэн жуулчин халдлагад өртөж  байжээ. Тиймээс  гарын авлага болон зориулалтын аюулгүй замаар хавцлыг үзэж сонирхох хэрэгтэйг сануулъя.

Хөлбөмбөг тоглох заанууд

Харахад л сүрдэм том биетэй заанууд  хөлбөмбөг  тоглож байна гэхэд уншигч та бараг итгэхгүй биз. Тэгвэл Шишуанбаннагийн Зэрлэг зааны хавцалд байрлах “Зааны сургууль”-ийн сургуулилттай заанууд энэ спортоор хичээллэж байна.  Тус сургуульд нийтдээ 12 заан байдаг бөгөөд хамгийн хөгшин нь 45 настай бол хамгийн залуу нь дөрвөн настай юм билээ. Тэд өдөр бүр  16:00 цагаас жуулчдад зориулсан тоглолт хийдэг. 

Хошуундаа бөмбөг барьж,  улмаар өмнө нь тусгайлан тавьсан бөмбөгийг хөлөөрөө өшиглөн гоол оруулахаас гадна хошуундаа зуусан бөмбөгөө мөн л доороо хэсэг дэвхцэн хэсэг байснаа өшиглөх заанууд тун чиг эгдүүтэй.  Үүнээс гадна хошуугаараа цагариг эргүүлж,  хоёр хөл дээрээ зогсдог гээд төсөөл дөө. 

Хамгийн сонин үзүүлбэрийг дурьдахад, заан хөөрхөн бүсгүйг сонгон малгай бэлэглэж байв.   Заануудын үзүүлбэрийг сонирхохоор маш олон жуулчид хүрэлцэн ирсэн байх бөгөөд үзэгчдийн суудлаас гурван эмэгтэй талбайд гарч ирэхийг хөтлөгч урилаа.  Улмаар  махлаг намхан, өндөр туранхай, дунд зэргийн өндөртэй гэсэн гурван бүсгүй гарах нь тэр. Дөрвөлжин төмөр дээр хүн шиг суусан заан хошуундаа малгай барьж, тэдгээр гурван бүсгүйг их л сонжин харж байх бөгөөд тэдэн дундаас хамгийн царайлагийг нь сонгон малгайгаа бэлэглэлээ. 

Харин сонгогдож чадаагүй хоёр бүсгүйд мөн л хоёр заан гарч ирэн цэцэг бэлэглэж байв.  Энэ үеэр  нэг заан  танхимыг тойрон улаан ууттай хоолоо дурын хүн рүү шидэх бөгөөд сонгогдсон хүн тус ууттай хүнснээс авч зааныг хооллохоос гадна  хэтэвчнээсээ хэдэн юаныг бэлэглэх хэрэгтэй болно. Бизнес ухаантай гэж. Түүнчлэн, шувууны үзүүлбэр, могойн үзэсгэлэн ч харах үзэх зүйл ихтэй юм билээ.