Иргэдийнхээ  хандивт талархаж сурахсан, малчид минь

Зуд нүүрлэсэн өдрүүд үргэлжилсээр.  Улсын онцгой  комиссоос ирүүлсэн мэдээллээр улсын хэмжээнд хоёр сая илүүтэй мал хорогджээ.  Ирж яваа цаг хэдий ч  хавирга нэвт үлээх хаврын  хүйтэн хавсарга ядарч туйлдсан мал, малчин хоёрын тамирыг барж,  хорогдсон малын тоо арван саяд хүрэхийг үгүйсгэх аргагүй. Мал яах вэ, хот нь хоосорч модоо барьж үлдэхгүй л бол  хоёр жилийн дотор  амьжиргаа залгуулах хэдэн  малтай  болж л таараа. Харин эргэж төлөгдөхгүй баялаг бол эрүүл мэнд, амь нас.  Энэ үүднээс орон даяар малчдад туслах аян өрнөж байна.  Төв суурин газарт аж төрж буй айл, өрх бүр  чадах ядахаараа хандивт нэгдсээр.  Шулуухан хэлэхэд,  албан журмын  татвар гэдэг  шиг л юм болж байна даа, нийслэлд. Дөнгөж сургуульд орсон зургаан настан хүртэл малчин танд хэрэгтэй лаа, шүдэнз, хуурай цай, элгэвч, нэмнээ  нэхэн эцэг, эх, эмээ, өвөөгөө сандаргаж байна.  

Малчин хүний амьдрал мэдэхгүй залуучууд  элгэвч, нэмнээ гэж юу вэ , хаанаас худалдаж авах вэ хэмээн бие биеээсээ сураглаж буйтай тааралдлаа. Хороодын ахмадын хорооноос залгаж байна. Малчдад өгөх хандиваа Намын баяраас өмнө авчирч өгнө үү хэмээн хөгшчүүдийг бас зүгээр суулгахгүй байгаа бололтой. Дээр нь сумдын нутгийн зөвлөл утас цохиж хандив нэхэж байж ч мэднэ. 

Төрийн албан хаагчид,  томоохон аж ахуйн нэгжүүдийн тухайд гурван өдрийн цалингаар тогтвол их юм. Энэ бүхэн дээр   амьдралаасаа илүүчлэн байж хандив өгч буй сайхан сэтгэлтнүүдийг нэмэх хэрэгтэй.  Хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд ч зүгээр суусангүй. МҮОНТВ гэхэд эфирийнхээ арван цагийг хандив цуглуулах арга хэмжээнд зориулж, тэрбум гаруй төгрөгийг цуглуулж чадсан байна лээ. Монголд анх удаа зуд болж байгаа юм биш. Тэртээ 1980-аад онд ч зуд болж, найман настай нусгай би эмэг эхээрээ элгэвч оёулж, хоёр ширхэг лаа нэмэрлэн хандивлаж байснаа мартаагүй.  Хориод жилийн өмнө бас л зуд болж, НҮБ-ын элч төлөөлөгчид зудын нөхцөл байдалтай  танилцах гэж ирээд амиа алдаж байсан гашуун түүх бий.

Харин одоо хандив эзнээ олж очиж чадаж байгаа болов уу.  Иргэдийн өгсөн хандивыг малчид хэрхэн хүлээж авч байгаа тухайд мэдээлэл алга л байна.  Олон олон хүний  үйлээ үзэж байж цуглуулсан хандив  мал, малчин хоёртоо хүрэхгүй, сонгуулийн шоу төдий болоод өнгөрвөл яана вэ. Нөгөөтэйгүүр, олон жил зудтай нүүр тулж ажилласан ХАА-н салбарын мэргэжилтний хэлж байсан үг үе үе санаанд буух.  Хэдхэн жилийн өмнө  хэдэн шуудай хивэг,   гучин боодол өвс, дөчин ширхэг нэмнээ,  хүн  малын эм гээд ойр зуурын хэрэглээний зүйл ачиж  аваад   нэгэн аймгийг зорьж. Аймгийг нь бичээд яах вэ.  Гэтэл  очсон айл нь ”Хэд хоногийн өмнө   хэдэн хүмүүс ирээд  юм  өгөөд явсан гээд  элгэвч, нэмнээ, лаа шүдэнзийг нь өвөлжөөнийхөө  мухар руу хаячихсан байсан гэнэ лээ.  Тэр байтугай,  нохойндоо хэвтэр болгоод өгсөнтэй ч  таарч.

Нохой ч яах вэ, амьд амьтан юм гээд эс тооход  гэрийнхээ гадаа хаяж орхисон нь шар усны үерээр  гуу жалгаар  элгэвч, нэмнээ  урсч байсан  тохиолдол нэг биш удаа гарч байж.  Үйлээ барж, үсээ зулгаах шахан байж цуглуулаад түүнийгээ  өрх бүрт  хүргэх гэж зүтгэж яваа албан хаагчдын сэтгэл рүү ус бүү цацаарай гэж малчин танаас хүсэх байна.   Үнэндээ мал  бол тухайн малчны хувийн өмч.  Байгалийн гамшиг хэлж ирэхгүй ч  өмчөө өөд татах нь малчин таны үүрэг.  Зуны дэлгэр цагт ч өвөл гэж улирал байдгийг мартаж болохгүй. 

Зудыг зутралгүй давдаг ажилч хичээнгүй малчинтай таарч л явлаа. Төв аймгийн Алтанбулаг сумын малчин Н.Болдбаатарын хотонд сэтгүүлчдийн баг очиход төлийн дуу цангинаж, хэдхэн хоногтой нялх төл пүнзэн дотроо тонгочиж байх нь тэр. Гэтэл  жалгын нөгөө талд өвөлжиж буй нутгийн малчны хот харлан   зуу хүрэхгүй богтой үлдсэн тухайгаа   нулимс дуслуулан ярьж байв.  Малчин  Болдбаатарыг туршлагаасаа хуваалцаач хэмээхэд “ Халгай таван хуруу ургахад л хайчилж аваад даршилдаг.  Зунжингаа хайч, шуудай дүүрч явдаг. Хаврын урт өдрүүдэд тарга тэвээргээ алдсан малдаа өнөөх даршаа өгдөг. Хэдхэн хоноод л бэлчээрийн ая даахтай болдог юм” гэж ирээд л хуучилж билээ.   Тэгвэл нутгийн малчин яасан байх нь вэ. Өвс хадлангаа бэлдээгүйн  горыг амссан хэрэг.

Хөдөлмөрийн баатар Намхайнямбуу баатар “ Өвс тэжээлээ бэлдээгүй айлын гадаа зуд үргэлж болж байдаг “хэмээн ёжлонгуй хэрнээ хатуу хэлсэн нь бий.  Малчид минь нэгийг бодоорой. Нийслэлчүүд гэж  өвөр дэхээ барж ядсан улс байдаггүй юм. Хуруу хумсаа хуйлах шахаж малчин танд зориулан элгэвч, нэмнээ оёсон байж таарна. Түүнийг нь жалганд хаяв. Хямгадаж аваад ирэх хавар шинэ төл хүлээж авахдаа хэрэглэнэ биз. Хүүхдүүд  эцэг эхээсээ нэмнээ нэхэж, эмгэд, ижий нар нь оёсон эд шүү.   Та бүхэн минь  бэлэнчилдэг, гомдож тунидаг муухай сэтгэлгээнээсээ ангижир.  Эцэст нь хэлэхэд, хотын бид ядарвал хөдөөний та нар хайр энэрлийн гараа сунгах болов уу.  Үгүй л байх даа.  

Эх сурвалж: Монголын мэдээ сонин

2024 оны гуравдугаар сарын 01. Баасан. №020 (5938)