Манай улсын иргэд сүүлийн үед БНСУ-ыг зорих нь ихэссэн. Энэ жил тус улсад гэрээгээр ажиллах 8000 хүн бүртгэсэн хэдий ч 1500 иргэнийг шалгаруулж авна гэдгээ мэдэгдсэн. Үүнээс гадна тус улсын виз олгох журамд өөрчлөлт орсон билээ. Тиймээс энэ талаар Монгол Улсад суугаа ЭСЯ-ны Консулын хэлтсийн зөвлөх И Жэ Юү-тэй ярилцлаа.

 

-БНСУ-ын виз олгох журамд өөрчлөлт орсон гэх мэдээлэл иргэдийн анхаарлыг ихээхэн татаж байна. Ямар өөрчлөлт орсон бэ. Энэ талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөхгүй юу?

-БНСУ-ын байнгын виз олгох журамд өөрчлөлт орж, шинэ журам энэ сарын 01-ний өдрөөс мөрдөгдөж эхэлсэн. Нэгдүгээрт, БНСУ-д байнгын визгүй зорчих журамд өөрчлөлт оруулж, олон удаагийн визтэй болгосон. Өөрөөр хэлбэл, энэ нь таван жилийн хугацаатай виз бөгөөд нэг очихдоо БНСУ-д 30 хоногийн хугацаатай байна гэсэн үг юм. Элчин сайдын яамнаас энгийн визийг бодвол таван жилийн хугацаат визийг харьцангуй богино хугацаанд шийдвэрлэж өгч байгаа.

 

Таван жилийн хугацаат визийг авах иргэдэд тодорхой шаардлага бий. Тухайлбал, таван жилийн хугацаат визийг авах иргэд хоёр жилийн дотор БНСУ руу дөрвөөс дээш удаа зорчсон байх хэрэгтэй. Мөн нийт 10-аас дээш удаа зорчсон бөгөөд сүүлийн хоёр жилийн дотор заавал нэг удаа БНСУ-ын хилээр орж, гарсан байх шаардлагатай юм. Түүнчлэн сүүлийн гурван жилийн туршид БНСУ-д хууль бусаар оршин суугаагүй, дотоод хууль журмыг нь чандлан сахисан байх ёстой.

 

Харин таван сая  вонын торгууль хүлээсэн эсвэл БНСУ-аас албадлагаар гарч байсан иргэд үүнд хамаарагдахгүй гэдгийг анхаарах хэрэгтэй. Манай улсын хилээр орж, гарч байгаа гадаадын иргэдийн бүртгэлийг хийхээс гадна Чэжү арлаар визгүй зорчсон болон БНСУ-ын хилээр дамжин өнгөрсөн иргэдийн тоог гаргаж, үүнд оруулж байгаа. Нэмж хэлэхэд, энэ нь зөвхөн Монгол болон БНСУ-ын хоорондын гэрээ хэлэлцээрийн дүнд гарсан шийдвэр биш юм.  Бусад бүх орнуудад энэхүү шинэ журам хамаарна. Ингэж өөрчлөх болсон шалтгаан нь 2017 оны дөрөвдүгээр сараас эхлэн зорчигч онгоцонд суухаас өмнө гадаад иргэдийн мэдээллийг урьдчилан авсан байх шаардлагатай гэсэн журам хэрэгжиж эхэлнэ.

 

Гуравдагч улсаар дамжин, БНСУ руу орж ирж байгаа монгол иргэдэд богино хугацааны визийг олгож байгаа. Хэсэг хугацааны дараа Монголын Засгийн газартай нөхцөлтэйгөөр яриа хэлэлцээр хийнэ. Иймэрхүү виз удаан хугацаанд шалгагддаг. Тиймээс иргэдийг визгүй оруулахад чирэгдэлтэй байсан учир визтэй байх журмыг Хууль зүйн яамнаас гаргасан. Энэ нь террорист халдлагаас хамгаалах, тухайн иргэний паспорт хүчингүй болсныг хил дээр очоод мэдэх зэрэг эрсдлээс сэргийлнэ. Мөн визгүй зорчих иргэдийг хилээр оруулахад визтэй зорчигчдыг бодвол удаан хугацаанд чанга шалгадаг учраас шалгах хэсэгт чирэгдэл болох тохиолдлууд байсан. Эдгээр нөхцөл байдлаас шалтгаалан олон удаагийн визээ өөрчлөх шийдвэр гарсан. Зорчигч онгоцонд суухаас өмнө тухайн зорчигчийн мэдээллийг системээр дамжуулан авах боломжтой болж байгаа учраас иргэдэд ач холбогдол бүхий зөв журам гэж үзэж байгаа юм. Монголын албаны паспорттой болон дипломат паспорттой иргэн БНСУ-д визгүйгээр 90 хоногийн дотор зорчих нөхцөл хангагдсан харин энгийн паспорттой иргэдэд хамаарахгүй.

 

Хоёрдугаарт, гуравдагч орноор дамжин өнгөрч буй монгол иргэдийг БНСУ-ын хилээр визгүй нэвтрүүлэхийг харьцангуй нэмэгдүүлэх тал дээр ажиллаж байна. Өмнө нь Европын найман орноор дамжин ирж байгаа иргэдийг визгүйгээр 30 хоногийн турш зорчуулдаг байсан бол одоо 30 орон болгож, нэмэгдүүлсэн. Өөрөөр хэлбэл, эдгээр 30 орны аль нэг улсын визтэй Монгол иргэн БНСУ-аар дамжин явах гэж байгаа тохиолдолд тухайн иргэнийг 30 хоногийн турш визгүй зорчуулна гэсэн үг.

 

-Танай Элчин сайдын яаманд монгол иргэд хэр их виз мэдүүлж байна вэ. Сүүлийн үед БНСУ руу виз мэдүүлэгчдийн тоо ихэссэнтэй холбогдуулан визний хариу олголтыг сунгасан гэсэн. Энэ талаар мэдээлэл өгөхгүй юу?

-Сүүлийн үед БНСУ руу явах иргэдийн тоо эрчимтэй нэмэгдсэн. 2012, 2013, 2014 онд нийт виз мэдүүлэгчдийн тоо 33 мянга орчим байсан. Харин 2015 онд 55 мянган, 2016 онд 67 мянган иргэний виз мэдүүлгийн материал ирсэн. Өнгөрсөн оны аравдугаар сараас энэ оны гуравдугаар сар хүртэл гэхэд өдөрт 600 гаруй хүн БНСУ-ын виз мэдүүлгийн газарт материал өгч байна. Энэ байдлаар цааш үргэлжилбэл энэ онд 100 мянган хүний визний материал орж ирэх хандлагатай байна. Виз мэдүүлэгчдийн тоо эрс нэмэгдсэнтэй холбогдуулан визний хариу олгох өдрийг сунгасан. Өмнө нь визний хариуг ажлын 7-10 хоногт олгодог байсан бол ажлын 15 хоногт хариу өгч байна. 

 

-Визний татгалзсан хариу ихэсч байгаа нь виз мэдүүлэгчдийн тоо ихэссэнтэй холбоотой юу?

-Виз мэдүүлэгчдийн тоо нэмэгдэхийн хэрээр визний татгалзсан хариу, хувь  өндөр гарч байгаа. 2015 онд визний татгалзсан хариу 15 хувьтай байсан бол 2016 онд 20 гаруй хувь боллоо. Тэгэхээр иргэдийн татгалзсан хариу авч байгаа гол шалтгаан нь гэвэл, өөрийн явах гэж буй зорилгыг буруу тодорхойлох, материалаа дутуу бүрдүүлж өгөх зэрэгтэй холбоотой. Монгол иргэд визний материал бүрдүүлэхдээ өөрийнхөө зорилгыг зөв тодорхойлж, үнэн зөв мэдээлэл өгөх шаардлагатай байгаа юм. 

 

-БНСУ-д хууль бусаар оршин суудаг иргэд нэмэгдсэн гэсэн. Үүнтэй холбогдуулан виз олгох журам ч өөрчлөгдлөө. Тэгэхээр хуул бус үйлдлийг багасгах тал дээр ямар арга хэмжээ авч байна вэ?

-Сүүлийн жилүүдэд БНСУ-д харлаж буй иргэдийн тоо өсөх хандлагатай болсон. Дэлгэрэнгүй тайлбарлавал, 2014 онд Монгол Улсаас сард 10 орчим, жилд 130 хүн харласан. Гэвч энэ тоо 2015 оны дөрөвдүгээр сараас эхлэн нэмэгдсэн. Энэ нь монгол иргэдийн визний нөхцөлийг хөнгөвчилсөнтэй холбоотой гэж бид харж байгаа. Өмнө нь 14 сая төгрөгийг визний хадгаламж болгон байршуулдаг байсныг найман сая, таван сая болгож бууруулсан. Визний нөхцөл хөнгөн болсон нь харлах хүмүүсийн тоо нэмэгдэх нэг шалтгаан болсон. 2015 оны дөрөвдүгээр сард визний нөхцөлийг хөнгөвчилснөөс хойш харласан хүмүүсийн тоо сард 200-300-гаар нэмэгдсэн.

 

2015 онд ойролцоогоор 1500 орчим хүн БНСУ руу хууль бусаар харласан бол 2016 онд 2000 орчим хүн харласан гэсэн судалгаа байна. Энэхүү харласан хүмүүсийн тоог он онд харьцуулж үзвэл 10 дахин өссөн. БНСУ-д хууль бусаар амьдарч байгаа хүмүүсийн сүүлийн үеийн тоон судалгааг харвал, 2016 оны арваннэгдүгээр сард 211, 2016 оны арванхоёрдугаар сард 213, 2017 оны нэгдүгээр сард 221 хүн харласан байгаа юм. Үүнээс болж виз олголтын хувь ч багасч байна. Манай Элчин сайдын яаманд виз мэдүүлэгчдийн тоо өдөрт 600-700 болж нэмэгдсэн. Тэгэхээр харлаж байгаа хүмүүсийн тоо үүнийг дагаад нэмэгдэж байна гэсэн үг.

 

Тиймээс бид виз олголт дээрээ чанга хандаж байгаа. Бусад улс дахь  БНСУ-ын Элчин сайдын яамтай харьцуулахад Монгол Улс хүн ам цөөтэй хэрнээ харласан хүмүүсийн тоогоороо эхний гуравт зайлшгүй жагсдаг. БНХАУ-ын Шинань, Чиндау муж болон  Монгол Улс эхний гуравт дээр доороо ороод жагсаж байдаг. Монгол Улсаас жилд 67 мянган хүн виз мэдүүлдэг бол БНХАУ-ын Шинань 100 мянга гаруй, Чиндау мужаас 400 мянга гаруй хүн виз мэдүүлдэг.

 

Өмнө нь монголчууд харлалтаараа нэгдүгээрт жагсаж байсан бол сүүлийн хоёр, гурван сараас арай гайгүй болсон. Үүнээс шалтгаалж Монгол Улс дахь Солонгосын Элчин сайдын яаманд ажилладаг солонгос хүмүүс ачаалал ихтэй ажиллаж байна. Дээр хэлсэнчлэн Монгол Улсын иргэд виз мэдүүлгийн материал дутуу, зорилгоо буруу тодорхойлсон зэргээс шалтгаалан виз олголтын хувийг өсгөхөд хүндрэл гардаг. Үүнд нөлөөлж байгаа нэг хүчин зүйл нь харлаж байгаа хүмүүс юм. Хууль бусаар амьдрах хүмүүсийн тоо ихсэх тусам виз олголтын тоо хувь буурч байна. Тиймээс бид хууль бусаар амьдарч байгаа иргэдийн тоог бууруулахад анхаарч ажиллаж эхэлсэн. Иргэдийг харлуулахгүйн тулд хугацаандаа ирсэн хүмүүст тухай тухайн үед нь визийг нь сайн олгох, олон удаагийн визний нөхцөл хангасан хүмүүст аль болох л тэр визийг нь олгох тал дээр анхаарч ажиллана.

Хууль бусаар амьдрах иргэдийн тоог бууруулах нэг арга зам нь олон удаагийн виз гэж бид харсан. Тиймээс ч БНСУ-ын Засгийн газарт санал оруулж, энэ талаар ярилцаж байна. Мөн Монголын татварын төлөвлөсөн байдлаар эхний 20-т жагссан аж ахуйн нэгжийн ажилчдын материалыг виз мэдүүлгийн хөнгөвчилсөн нөхцөлд хамруулахаар болсон. Үүнийг 100 болгох зорилго тавин ажиллаж байна. Түүнээс гадна их, дээд сургууль төгссөн мэргэжлээрээ ажилладаг хүмүүст олон удаагийн виз олгохоор ярилцсан. Одоогийн байдлаар визний материал дээр гурван төрлийн санхүүгийн материал авч байна. Нийгмийн даатгал болон дансанд таван сая төгрөг байршуулах, эсвэл татварын нөхцөлөөр визинд ордог шүү дээ.

 

Тэгвэл тухайн хүний өөрийнх нь машин, байр гэх мэтчилэн бүх хөрөнгө нийлээд 300 сая төгрөгөөс дээш байвал визний хөнгөвчилсөн нөхцөлд хамруулахаар зохицуулсан. Тэгэхээр бид юун түрүүнд аль болох олон удаагийн виз олгох тал дээр анхаарч ажиллаж байна. Энэ талаар бид БНСУ-ын Хууль зүйн яамтай хэлэлцсэн. Одоогийн байдлаар хариу хүлээж байна. Нааштай хариу хэлнэ гэдэгт итгэж байна. 

 

-Хууль бусаар харласан иргэд маш их байна гэлээ. Эдгээр иргэдийн дунд эх орондоо ирэх хүсэлтэй ч хууль, дүрмээс шалтгаалж эх орондоо ирж чадахгүй хүмүүс байгаа байх. Тэр хүмүүст боломж байгаа юу?

-Энэ сарын 1-ний өдрөөс тавдугаар сарын 31 хүртэл буюу гурван сарын хугацаатай хууль бусаар оршин суугаа иргэдийг өөрсдийн хүсэлтээр эх орондоо ирэх төлөвлөгөөчилсөн үйл ажиллагааг зохион байгуулахаар болсон. Тодруулбал, зөвхөн Чэжүгийн нисэх онгоцны буудлаар өөрийн хүсэлтээр гаръя гэсэн хууль бусаар оршин суугаа гадаад иргэдэд хамаатай үйл ажиллагаа юм.

 

Өөрийн хүсэлтийн дагуу зөвхөн Чэжүгийн нисэх онгоцны буудлаар гарах гадаадын хууль бус оршин суугчдад хамаатай. Гэхдээ хууль бусаар оршин суусан хугацаа нь гурван жилээс бага бол тухайн хүний Солонгосын хилээр нэвтрэх эрхийг хаахгүй. Мөн гурван жилээс дээш хугацаагаар оршин суусан бол хилээр нэвтрэх эрхийг зөвхөн нэг жилийн хугацаатайгаар хаахаар болсон. Зөвхөн Чэжүгийн нисэх онгоцны буудлаар л гарах ёстой гэдгийг анхаарах хэрэгтэй. Мөн нууцаар хил нэвтэрсэн, хуурамч болон бусдын паспорт ашигласан гадаадын иргэд орно.

 

Гэхдээ эрүүгийн хэрэгт холбогдсон хүн үүнд хамаарахгүй. Энэхүү үйл ажиллагааг зохион байгуулах болсон нь учиртай. Чэжүд хууль бусаар оршин суудаг хүмүүс их байна. 11 орноос бусад бүх улсын иргэд Чэжүгээр дамжин БНСУ руу визгүй зорчиж байгаа юм. Хятад, Монгол зэрэг улсын иргэд зорчдог. Харин визтэй зорчдог 11 улсад Сири, Судан зэрэг улс багтдаг. Өнгөрсөн жилтэй харьцуулахад Чэжүд хууль бусаар оршин суудаг иргэд эрс өссөн. Одоогийн байдлаар 7000 гаруй хүн Чэжүд хууль бусаар оршин сууж байна. 

 

-Виз сунгалтын талаар мэдээлэл өгөхгүй юу. Ямар тохиолдолд сунгаж байна вэ?

-Виз сунгалтын хувьд урт хугацааны болон богино хугацааны гэсэн хоёр төрөлтэй байдаг. Богино хугацааны визийг сунгахдаа тухайн хүн ямар шалтгаантайгаас хамаарч, сунгадаг. Гэхдээ манайхаас олгодог  аяллын визийг тэр бүр сунгадаггүй. Ер нь богино хугацааны визийг тэр бүр сунгаад байдаггүй. Тухайн хүн ямар нэгэн онцгой шалтгаантай тохиолдолд сунгана. Тухайлбал, нислэг нь цуцлагдсан зэрэг шалтгааныг харгалзан үзэж сунгах эсэхийг шийддэг. 

 

-Өнгөрсөн жил 2800 гэрээт ажилтан авсан бол энэ жил 1500 гэрээт ажилтан авахаар болсон. Энэ юутай холбоотой вэ. Ер нь жилд хэчнээн гэрээт ажилтан авдаг вэ?

-Гэрээт ажилтны тоог жил бүр тухайн байгууллагаас тэдэн хүн авна гэсэн тоог явуулдаг. Энэ жилийн хувьд 53 мянган гадаадын ажиллах хүч авахаар болсон. Монгол Улсаас энэ жилийн хувьд 1700 хүнийг авна. Өнгөрсөн жил 2800 байсан бол энэ жил багассан. 2015 онд 1700 хүнийг авч байсан. Үүнийг тухайн хариуцсан Хөдөлмөрийн яам болон гадаадаас ажиллах хүч авах байгууллагууд хоорондоо тохиролцсоны үндсэн дээр хэдэн ажилтан авах эсэхээ шийддэг юм. Энэ асуудал дээр ч гэсэн гэрээт ажилчдын тоог нэмэгдүүлэхийн тулд өмнө нь явсан ажилчид БНСУ-ын хууль дүрмийг зөрчихгүй, ажил олгогчдоо итгэл төрүүлэх хэрэгтэй.  

 

-Шинэ журам хэрэгжиж эхэлснээр гурван сарын виз огт олгогдохгүй гэж хүмүүс ойлгож байна. Энэ талаар тайлбар өгөхгүй юу?

-Энгийн болон богино хугацааны виз олголт хэвийн хэрэгжиж байна. Үүн дээр нэмэгдээд визгүй зорчигчид урт хугацааны виз авна гэсэн нэмэлт заалт орж ирсэн. Түүнээс биш гурван сарын виз хэвийн олгогдож байгаа. Оюутны визнээс гадна олон төрлийн урт хугацааны виз бий. Хөрөнгө оруулагч, солонгост суралцах гэх мэтчилэн байдаг. Гэхдээ Элчин сайдын яамнаас олгодог урт хугацааны виз хязгаартай. Визийг хоёр аргаар мэдүүлж болдог. Нэгдүгээрт, Элчин сайдын яаманд, хоёрдугаарт Солонгосын иммигрэйшн дээр мэдүүлж болдог. Манай байгууллагад урт хугацааны виз мэдүүллээ гэж бодоход заавал тухайн материалыг төв рүүгээ явуулж шалгуулдаг. Тэгэхээр энэ нь шалгах хугацаа урт байдаг. Харин Солонгосоос виз олговол арай хялбар байдаг.

 

-БНСУ-д сургууль төгссөн монгол хүн буцаж явахад визний хөнгөвчилсөн нөхцөлд хамрагдах боломжтой юу?

-Солонгост сургууль төгссөн хүмүүст визний хөнгөвчилсөн нөхцөлийг олгож байгаа. Санхүүгийн ямар нэгэн материал бүрдүүлэх шаардлагагүйгээр сургууль төгссөн гэдгийг батлах дипломынхоо хуулбараар хамрагдаж болно. Солонгост сургууль төгссөн хүмүүст аль болох олон удаагийн виз олгохыг зорьж байна. 

 

-Солонгос улсад хөдөлмөрийн гэрээгээр 5-6 жил нэг газраа тогтвор суурьшилтай ажилласан хүн Монголд ирсэн даруй виз мэдүүлж болох уу?

-5-6 жил ажиллаж байгаад ирсэн хүмүүс богино хугацааны аяллын виз мэдүүлэх боломжтой. Гэхдээ ямар зорилгоор явах, ирээд хэр удсан, Солонгос улсад байхдаа гэмт хэрэгт холбогдсон эсэхийг хардаг. 

 

-Солонгос улсад хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллах хүсэлтэй иргэд бүртгэлийн хураамж гэж 24 ам.доллар төлдөг. Энэ мөнгө танай Элчин сайдын яаманд төвлөрдөг үү?

-Бүртгэлийн хураамжид авч байгаа 24 ам.долларыг Хөдөлмөрийн яамнаас асуух хэрэгтэй байх. Харин манайх визний хураамж гэж авдаг. Урт хугацаагаар зорчих хүмүүс визний хураамж төлдөг юм. Түүнийг буцааж олгодоггүй.