Монгол Улс гурван сая гаруй хүн амтай. Бүр тодруулбал, Үндэсний статистикийн байгууллагын өчигдрийн мэдээгээр 3.137.329 мянган иргэд байгаа гэсэн тоон мэдээлэл байна. Эндээс сонгуульт үйл ажиллагаанд оролцдоггүй, ямар нэг байдлаар санал өгдөггүй нэг сая гаруй иргэн байна гэж үзвэл үлдсэн хоёр сая орчим нь төрийн бодлого үйл ажиллагаанд байр сууриа илэрхийлэх боломжтой, эрүүл саруул ухаантай, хөдөлмөрийн насны иргэд.

 

Гэтэл сүүлийн үед Монгол Улсын хоёр сая гаруй иргэдийн өмнөөс 2000 хүн шийдвэр гаргадаг болчихлоо. Чин үнэнээр шийдвэр гаргадаг эсэх нь ч тодорхой бус. Энэ бол элдэв дээдийн судалгаанууд. Тэр тусмаа улс төрийн зорилготой судалгаа авдаг байгууллага манайд борооны дараах мөөг шиг олширчээ. Нэг төрлийн бизнес болчихсон юм уу даа. Худалч хүнд нам болгон л дэргэдээ судалгааны байгууллагатай. Тэр гишүүний, энэ улстөрчийн дор байдаг тийм нэртэй судалгааны байгууллага хэмээн нэр цохсон ч болохгүй зүйл алга. Гэвч энэ удаад нийтэд хамруулаад орхиё.

 

Зарим судалгааны байгууллагын дарга нар намдаа рейтинг өсгөх судалгаа хийж өгснийхөө шагналд УИХ-ын гишүүнээс эхлээд албан байгууллага, сургууль цэцэрлэгийн даргаар хүртэл томилогдсон. Намын захиалгаар ажилладаг энэ мэт судалгааны дүнд манай улстөрчид тун ч итгэл үнэмшил өгнө өө. 2000 хүний өгсөн саналыг бараг л хоёр сая иргэний өгсөн итгэл мэтээр хүлээж авчихаад хөөрцөглөж гарна. 

 

Харамсалтай нь, бодит амьдрал тоон судалгаа хоёр алд дэлэм зөрүүтэйг сонгуульд нэр дэвшч бүдэрсэн хойноо ойлгодог нь гачлантай. Хэд хэдэн жишээ онцлоё. Өнгөрсөн сонгуулийн үеэр улс төрийн зорилготой хэд хэдэн судалгаа хийгдсэн байдаг. Нэг биш нэлээд хэдэн удаагийн давталттай явагдсан судалгаанд улстөрчдөөс Н.Энхбаяр, С.Ганбаатар, Ж.Батзандан тэр­гүү­тэй улстөрчид дандаа л тэр­гүүл­дэг байв. Улс төрийн на­мууд харин ээлжилнэ. Хэний на­мын угшилтай судалгааны бай­гуул­лага вэ гэдгээс хамаарч аль нэг нам нь өндөр рейтингтэй гарч ирдэг. Заримдаа МАХН тэргүүлчихсэн давхиж явна.

 

Заримдаа Ардчилсан намын рейтинг байж боломгүй өндөрт мандана. Эсвэл Ардын намд л иргэд итгэл үнэмшил өгсөн тухай судалгаа гарчихна. Нөгөөхийг нь улс төрийн нам, улстөрчид шүүрч аваад л маргааш сонгууль болвол манай нам тэдэн хувийн саналаар ялна гэж зарлах нь эмгэнэлтэй. 2016 оны сонгуулийн өмнөхөн маргааш сонгууль болвол манай нам ялах нь тодорхой байна. Судалгаа ингэж гарлаа гэж давхисаар шороо үмхсэн бодит жишээ бий шүү. Жил жилийн судалгааг тэргүүлдэг “нэрт” улстөрчид маань ч амаараа шороо үмхэж, гудамжинд “лааз” өшиглөж яваа. Нэг суудал ч авч чадалгүй улс төрийн тавцангаас арчигдаж байсан удаатай.

 

Энэ мэт судалгаанд итгэж яана вэ, улс төрийн намууд, улстөрчид минь ээ. Үлгэрт итгэдэг нас чинь уг нь аль хэдийнэ л өнгөрчихсөн баймаар. Эсвэл ард түмнийг тэнэг гэж бодоогүй л байлтай. Нэг улстөрчийг мундаг гэж зарлахаар, эсвэл маргааш сонгууль болвол манай нам ялна гэж пиардчихаар л “Нээрээ тийм байна. Ийм мундаг намд санал өгье” гэдэг тэнэг хүн одоо тийм ч олон олдохгүй болов уу. Магад түүврийн аргаар олсон 2000 иргэд дунд л тийм бодолтой хүн ганц нэг байсан биз. Саяхнаас, ийм төрлийн судалгаа дахиад л эрчээ авч эхлэв. Арга ч үгүй. Тун удахгүй бид Ерөнхийлөгчөө сонгоно.

Шалгарсан аргаараа “Маргааш сонгууль болвол манай тэр Ерөнхийлөгч болох нь тодорхой байна” гэсэн пиар хийж байгаа бололтой. Үлгэртээ өөрсдөө итгэж хэсэгтээ л догдолж давхина. Дараа нь далаараа цэвэр тавиулчихаад, шударга бус сонгууль болсон. Би ард түмний дунд өндөр рейтингтэй улстөрч хэмээн мэдэгдэл хийж сүржигнэхээ ч тэд мартахгүй. Ер нь дэгсдүүлж хэлэхэд манай улстөрчид тун ч сэтгэлийн хөөрөлтэй хүмүүс юм.

 

Танхимд цугласан 500 хүн хэлсэн үгийг нь дэмжиж алга ташчихаар өөрийгөө төрд хэрэгтэй “зайран” гэж ойлгочихно. Намын хэсэг бүлэг нөхөд нь өөрийг нь дэмждэг тухай ярьчихаар албан тушаал болгонд өрсөлдөж гүйнэ. Саяхан болсон АН-ын даргын сонгуулиар ч сэтгэлийн хөөрлөөр давхиж орсон, тан­хи­мын алга ташилтыг дэмж­лэг гэж ойлгосон хүмүүс мэр сэр харагдсан нь худлаа биш. 1000 хүнээс 200 нь мундаг улстөрч гэсэн үнэлгээ өгчихвөл өөрийгөө бараг л Ерөнхийлөгчийн дайтай үнэл­дэг нөхөд ч мэр сэр бий.

 

Зарим нь ч эхнээсээ энэ мэтээр сэ­рүүн зүүдлэн Ерөнхийлөгч бол­но хэмээн давхиж яваа су­раг­тай. Энэ мэт “хуурамч” су­дал­гааг больчихвол яадаг юм бэ, намууд аа. Одоо бүр байт­лаа Үндсэн хууль өөрчлөх асууд­лыг хүртэл шилж сонгож, түү­вэр­лээд хийх юм гэнэ. Улс төрийн на­муу­дын хэдэн жилийн хэрүү­лийн сэдэв болсон “Эцэг” хуу­лиа өөрчлөх асуудлыг түүв­рийн аргаар сонгож авсан ир­гэ­дээр шийдүүлэх тухай өчиг­дөр мэдээлэв. Тодруулбал, Үн­дэс­ний статистикийн хороо 21 аймаг, есөн дүүргээс санам­сар­­гүй түүврийн аргаар на­санд хүрсэн 1570 хүнийг сон­гож Үндсэн хуулиа өөрчлөх үү хэмээн санал асуух аж. Цааш­лаад 50 хувийг нь түүврийн ар­гаар сонгож Төрийн ордонд хэлэл­цүү­лэгт уриад л хуулиа өөрч­лөх эсэхээ шийднэ гэсэн үг.

 

Гэвч, энд улс төрийн нөлөө орох­гүй гэсэн баталгааг хэн өгөх юм бэ. МАН-ын угшилтай хэд­хэн хүнийг сонгож, санал авах­гүй гэсэн баталгаа алга. Нам ялах судалгааг захиалж хийл­гэж чадаж байгаа юм чинь хуу­лиа өөрчлөх санал асуулгыг ч хүс­сэн үр дүнгээрээ хийлгэж чадах л хүмүүс. Тэгээд ч судал­гаанд оролцсон хүмүүстэй нэг­бүрч­лэн уулзаж, гэрт нь очиж авдаггүй. Утсаар авсан су­дал­гаа үнэн гэдэгт итгэх бо­ломж ч байхгүй. Утасны цаана эзэн нь өөрөө байгааг хэн мэ­дээд байгаа юм. Улстөрчид өө, улс төрийн намууд минь. Хэ­дэн төгрөг төлж ард түмний тар­хийг угаахаа хэзээ болих вэ.

 

Хоёр сая гаруй санал өгөх эрх­тэй иргэний өмнөөс 2000 хүн шийд­вэр гаргана гэж юу байхав. Миний үнэмлэмжийг сонсоогүй атлаа маргааш сонгууль болвол манай нам ялна, Н.Энхбаяр Ерөн­хий­лөгч болж С.Жавхлан шил­дэг улстөрч болох нь гэсэн үлгэр ярихаа одоо больчихвол яасан юм бэ.